ÌRÒYÌN ÌRÒYÌN: BRUNEI – Bandar Seri Begawan – Ó ṣeé ṣe kí Brunei ṣẹ̀ṣẹ̀ rí ojútùú sí àwọn ipò ìkún omi “tó dára jù”, bí ìgbẹ́ omi tuntun, tó gbéṣẹ́, tó sì ní owó ti dé sí Sultanate láti mú kí àwọn odò, adágún, àwọn agbègbè etíkun àti àwọn ọkọ̀ ojú omi jinlẹ̀ sí i kí wọ́n sì yọ́ wọn kúrò.
Gbígbé omi kúrò ní àwọn agbègbè omi, bíi odò, yóò tún mú kí ó rọrùn fún àwọn ọkọ̀ ojú omi láti máa ṣàn lọ, gẹ́gẹ́ bí olùdámọ̀ràn kan fún ẹ̀rọ náà ní àná.
Àwọn Ẹ̀rọ Ohun Èlò Tuntun (IMS) Aṣojú Agbègbè tí a fún ní àṣẹ láti ṣe ìtọ́jú omi, Najib Ariffin láti Malaysia sọ fún ìwé ìròyìn Brunei Times pé nítorí ìfọ́ omi, òjò àti ìkún omi, àwọn agbada omi àti ẹrẹ̀ inú omi yóò kó jọ sí ojú ilẹ̀, èyí tí yóò mú kí fífẹ̀ odò náà dínkù.
“Èyí ni ohun tó ti ṣẹlẹ̀ sí odò Gadong, ìdí nìyẹn tí ilé iṣẹ́ kan ní Brunei fi ń ṣiṣẹ́ lórí iṣẹ́ kan pẹ̀lú ìjọba láti yọ ẹrẹ̀ àti àwọn ìdọ̀tí kúrò,” ó ní. Ó fi kún un pé ẹ̀rọ náà yóò fa àwọn ohun èlò tó pọ̀ jù jáde.
Ó ní iṣẹ́ gbígbẹ odò Gadong ti ń lọ fún bí ọ̀sẹ̀ kan, ó sì ti ń “ṣiṣẹ́ dáadáa.” Ó fi kún un pé àwọn ohun èlò tí a fà láti inú omi bíi amọ̀ àti iyanrìn ni a lè lò láti bo àwọn ibi tí ó ti bàjẹ́ àti láti tún ilẹ̀ ṣe.
Bó tilẹ̀ jẹ́ pé Ariffin sọ pé ìdàgbàsókè òde òní ní ipa láti kó nínú ìfọ́ àwọn etí odò, èyí tó ń fa ìkójọpọ̀ àwọn agbada omi àti ẹrẹ̀, ó sọ pé: “Ìdàgbàsókè gbọ́dọ̀ máa bá a lọ nítorí pé ó jẹ́ ohun tí ènìyàn ń béèrè. (Nítorí náà) lílo ẹ̀rọ náà yóò ran lọ́wọ́ láti ṣàtúnṣe àwọn ìṣòro náà.”
Ó ṣàlàyé pé ẹ̀rọ náà ní apá tí a fi ń gé orí rẹ̀ tí ó máa ń fà tààrà sínú odò tàbí ibi tí omi wà, tí ó sì máa ń yọ àwọn èédú tí ó pọ̀ jù kúrò dáadáa, tí a ó sì fa omi jáde sí ibi tí a yàn fún ìdàsílẹ̀.
Láti rí i dájú pé omi odò Brunei ń dúró dáadáa, ó ní, “Èyí yóò ran àwọn odò Brunei lọ́wọ́ láti padà sí ìjìnlẹ̀, àti láti jẹ́ kí àwọn odò náà jẹ́ mímọ́ sí i.” Ariffin sọ pé, gbígbẹ omi yóò tún ran àwọn ẹ̀dá inú omi lọ́wọ́ láti mú kí omi sunwọ̀n sí i.
“Dagupan ní Philippines ti ń lo ẹ̀rọ àtijọ́ kan fún nǹkan bí ọdún mẹ́jọ sí mẹ́wàá báyìí, àti pé bí àkókò ti ń lọ, àwọn ènìyàn ti kíyèsí ìbísí nínú iye ẹja nínú omi,” ó wí.
Ó ní èyí jẹ́ nítorí pé nípasẹ̀ gbígbẹ omi, omi púpọ̀ yóò pọ̀ sí i tí ó lè mú kí iṣẹ́ àwọn ẹ̀dá inú omi pọ̀ sí i.
Ẹ̀rọ náà “lára àwọn tó lè lò ó.” “Láàárín ọjọ́ márùn-ún sí méje, olùṣiṣẹ́ agbègbè náà (àwọn òṣìṣẹ́ ilé-iṣẹ́ tó ra ẹ̀rọ náà) parí ìdánilẹ́kọ̀ọ́ náà nípasẹ̀ àwọn onímọ̀-ẹ̀rọ nítorí pé kò sí àwọn ìdarí tó díjú nínú ẹ̀rọ náà.”
Ó ní, “Ẹ̀rọ náà ń ṣiṣẹ́ lọ́nà tó bófin mu. Tí o bá mọ bí a ṣe ń lo ẹ̀rọ ìwakùsà, ó máa rọrùn láti lo ẹ̀rọ náà.”
Nígbà tí ó ń sọ̀rọ̀ nípa àwọn awakọ̀ ilẹ̀, Ariffin sọ pé bó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn awakọ̀ ilẹ̀ lè ṣe iṣẹ́ náà, ẹ̀rọ ìwakọ̀ ilẹ̀ náà ṣiṣẹ́ dáadáa ju bí wọ́n ṣe ń ṣe iṣẹ́ náà lọ ní àkókò kúkúrú. Ó ní: “Iṣẹ́jade fún wákàtí kan yára ju ti lílo awakọ̀ ilẹ̀ lọ ní ìlọ́po méjì sí mẹ́ta.”
Ó fi kún un pé lílo ẹ̀rọ ìfọṣọ láti fa àwọn èédú àti ẹrẹ̀ jáde kò ní da àwọn èédú odò rú, nítorí pé ẹ̀rọ náà ní àwọn ìṣàkóso ìṣọ́ tí ó fi bí àwọn èédú náà ṣe jin tó hàn. “Èyí túmọ̀ sí pé ìgbésẹ̀ gígé láti inú ẹ̀rọ náà yóò fa omi láìsí gígé omi náà déédé,” ó wí.
Nibayi, o fi kun pe a le lo ẹrọ fifọ omi lati ṣetọju iwọle ati ẹwa Kampong Ayer.
Gbigbasilẹ lati Bibi Oni ,
